Kıyı ve Koruma Alanlarında Yazlık, Villa ve Arsa Almadan Önce

Kıyıda yazlık ya da villa alırken önce neye bakmalısınız?

Denize yakın bir parselde en önemli soru şudur: Bu parsel kıyı kenar çizgisine, sahil şeridine ya da bir koruma alanına göre nerede duruyor? Yanıt, o parselde ne yapabileceğinizi, mevcut yapının durumunu ve ileride karşılaşabileceğiniz kısıtları belirler.

Antalya'da kıyı ilçelerinde bu kontrolü dört başlıkta yapmanızı öneririm: kıyı mevzuatı (3621 sayılı Kanun), sit alanları ve koruma amaçlı imar planı (2863 sayılı Kanun), orman sınırı (6831 sayılı Kanun) ve milli park ile özel çevre koruma bölgeleri. Yazıda yalnızca resmî kaynaklarda doğrulayabildiğim hükümleri ve verileri aktarıyorum. Parselin koruma statüsü tapudan ya da ilandan anlaşılmaz; ilgili kurumlardan öğrenilir.

Bu kontrolün satın alma sürecindeki yeri için tapu öncesi kontrol rehberime, imar kavramları için arsa alırken imar durumu yazıma bakabilirsiniz.

Resmî veri

Kıyı Kanunu: kıyı, kıyı kenar çizgisi ve sahil şeridi

3621 sayılı Kıyı Kanunu'nun 4. maddesine göre kıyı çizgisi, taşkın durumları dışında suyun karaya değdiği noktaların birleşmesinden oluşan çizgidir. Kıyı kenar çizgisi, kıyı çizgisinden sonra kara yönünde su hareketlerinin oluşturduğu kumluk, çakıllık, kayalık, sazlık, bataklık ve benzeri alanların doğal sınırıdır. Kıyı, bu iki çizgi arasındaki alandır. Sahil şeridi ise kıyı kenar çizgisinden itibaren kara yönünde yatay olarak en az 100 metre genişliğindeki alandır (kaynak: Mevzuat Bilgi Sistemi, 14.11.2026'da okundu).

Kıyılar Devletin hüküm ve tasarrufu altındadır ve herkesin eşit ve serbest yararlanmasına açıktır. Planlama ve uygulama için kıyı kenar çizgisinin tespiti zorunludur; tespit edilmemişse talep hâlinde üç ay içinde tespit edilmelidir (md. 5). Bu, parselde kıyı kenar çizgisi henüz tespit edilmemişse bunun talep edilebileceği anlamına gelir. Çizginin parseldeki yerini belediyeden ya da Bakanlıktan öğrenmelisiniz.

Resmî veri

Yapı yasağı ve yaklaşma mesafesi

Kıyı Kanunu'nun 6. maddesine göre kıyıda hiçbir yapı yapılamaz; duvar, çit, hendek gibi engeller oluşturulamaz; kıyıyı değiştirecek kazı yapılamaz, kum çakıl alınamaz; atık dökülemez. İmar planı kararıyla yalnızca liman, iskele, barınak, dalgakıran, köprü, deniz feneri gibi kamu yararına tesisler ile kıyıdan başka yerde yapılamayan tersane ve su ürünleri tesisleri gibi sayılan istisnalar yapılabilir.

Sahil şeridinde yapılacak yapılar kıyı kenar çizgisine en fazla 50 metre yaklaşabilir. Yaklaşma mesafesi ile kıyı kenar çizgisi arasındaki alan yalnızca yaya yolu, gezinti, dinlenme, seyir ve rekreaktif amaçla düzenlenebilir. Sahil şeridi derinliği 100 metreden az olmamak üzere belirlenir (md. 5; ilgili fıkralar 1992 tarihli 3830 sayılı Kanunla eklenmiştir).

Kanunun değişiklik tablosundaki en son kayıt, 7566 sayılı Kanunla eklenen ve Orta Karadeniz Serbest Bölgesi'ne ilişkin olan Ek Madde 7'dir; yani bu yazıda anlattığım temel hükümlerde yakın tarihli bir değişiklik görmedim. Kıyıdaki mevcut bir yapıyı satın alıyorsanız, yapının ruhsat ve iskân durumunu belediyeden ve avukatınızdan ayrıca öğrenin.

Resmî veri

Sit alanları ve koruma amaçlı imar planı

2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu'nun 3. maddesine göre sit; çeşitli medeniyetlerin ürünü kent ve kent kalıntıları, kültür varlıklarının yoğun bulunduğu veya önemli tarihi olayların geçtiği yerler ile tespiti yapılmış tabiat özellikleri gibi korunması gerekli alanlardır. Koruma amaçlı imar planı ise sit alanlarında alan araştırmasına dayalı hazırlanan; koruma esaslarını, kullanma şartlarını ve yapılaşma sınırlamalarını içeren plandır.

Koruma bölge kurulunun sit ilanı, o alanda plan uygulamasını durdurur. Koruma amaçlı imar planı yapılıncaya kadar kurul üç ay içinde geçiş dönemi koruma esaslarını ve kullanma şartlarını belirler. Belediyeler, valilikler ve ilgili kurumlar üç yıl içinde koruma amaçlı imar planını hazırlatıp kurula vermek zorundadır; kurul gerekçeli olarak süreyi uzatabilir (md. 17).

Korunması gerekli taşınmazların ve doğal sit alanlarının tescili koruma bölge kurulu kararıyla yapılır; tescil kararları tapu siciline şerh düşülmek üzere tapu müdürlüğüne bildirilir (md. 7). Koruma alanlarında inşaat ve tesisat yapılıp yapılamayacağına koruma bölge kurulu karar verir (md. 8). Kanuna 24.07.2026 tarihli 7590 sayılı Kanunla Ek Madde 9 (Bakanlık hizmet bedelleri ve ücret tarifesi) eklenmiştir; yürürlük tarihi 31.07.2026'dır.

Pratikte bu, tapu sicilindeki şerhlere bakmanın önemini gösterir. Bir parselde sit şerhi görüyorsanız yapılaşma ve tadilat kararlarının koruma bölge kurulunda olduğunu bilerek ilerleyin.

Resmî veri

Orman sınırı ve milli parklar

6831 sayılı Orman Kanunu'nun 1. maddesine göre tabii olarak yetişen veya emekle yetiştirilen ağaç ve ağaççık toplulukları yerleriyle birlikte orman sayılır. Madde 2'nin (B) bendi, 31.12.1981 tarihinden önce bilim ve fen bakımından orman niteliğini tam olarak kaybetmiş yerleri orman sınırları dışına çıkarır. Ancak md. 2 hükümleri muhafaza ormanı, milli park, tabiat parkı, tabiatı koruma alanı olarak statüsünü koruyan yerlerde ve yanan orman sahalarında uygulanmaz (md. 2/4, 4999 sayılı Kanun, 05.11.2003).

Kanun 2026'da da değişmiştir: 7584 sayılı Kanun (yürürlük 20.06.2026) Ek Madde 21, 22 ve 23'ü, 7587 sayılı Kanun (yürürlük 01.07.2026) ise md. 17'yi değiştirmiştir. Bu nedenle orman sınırı ve 2/B konusunda eski bilgilere dayanmayın. 2/B arazilerine ilişkin 6292 sayılı Kanun metnini bu çalışmada okumadığım için o konuda ayrıntı vermiyorum; böyle bir parsel söz konusuysa durumu tapu ve orman idaresinden yazılı teyit edin.

Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü listesine göre Antalya'daki milli parklar ve ilan tarihleri şöyledir: Güllük Dağı-Termessos 03.11.1970; Beydağları Sahil 16.03.1972; Köprülü Kanyon (Antalya-Isparta) 12.12.1973; Altınbeşik Mağarası 31.08.1994; Saklıkent (Muğla-Antalya) 06.06.1996. Listede ayrıca Fethiye-Kaş Deniz Milli Parkı (Muğla-Antalya) 16.08.2026 tarihli görünmektedir; ilan ayrıntısını ve sınırlarını Genel Müdürlükten doğrulamanızı öneririm (liste 14.11.2026'da okundu).

Resmî veri

Antalya'da koruma statülerinin sayısal tablosu

Antalya Valiliği Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği İl Müdürlüğünün Antalya İli 2024 Yılı Çevre Durum Raporu'na göre il sınırları içinde 55 adet doğal sit alanı ve 112.575,46 hektar doğal sit alanı bulunmaktadır. Doğal sit alanları Kesin Korunacak Hassas Alan, Nitelikli Doğal Koruma Alanı ve Sürdürülebilir Kontrollü Kullanım Alanı olmak üzere 3 statüde değerlendirilmektedir.

Aynı rapora göre il sınırları içinde toplam 75.301,20 hektarı kapsayan 4 adet Özel Çevre Koruma Bölgesi vardır: Belek, Patara, Kaş-Kekova ve Finike Denizaltı Dağları. Rapor, Finike bölgesinin 1.122.885 hektar deniz koruma alanı içerdiğini ayrıca yazar; bu rakamın toplamla ilişkisi raporda açık değildir. Belek, 1990'da Bakanlar Kurulu kararıyla ilan edilmiş, sınırları 24.12.2019 tarihli ve 1910 sayılı Cumhurbaşkanı kararıyla revize edilmiştir.

Kaş-Kekova bölgesi 18.01.1990 tarihli ve 90/77 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile Özel Çevre Koruma Bölgesi olarak ilan edilmiştir; bölge 257,83 km² alana sahiptir ve Kaş ilçesinin doğusunda Ulu Burun'dan başlar (Bakanlık tanıtım broşürü). İlin korunan alanları toplamı 275.954,9 hektar olup il alanının %13,3'ünü oluşturur (rapor verileri 2024 dönemine aittir).

Bu tablo ilçe ya da mahalle bazlı değildir. İlçe ve mahalle bazlı arkeolojik, kentsel ve tarihi sit listesini ve koruma derecesini bu çalışmada doğrulamadım; bunlar için Antalya Koruma Bölge Kurulu kaynaklarına ihtiyaç vardır.